//////

Miesięczne archiwum: Wrzesień 2011

ELEMENTARNE WSPÓŁCZYNNIKI

Kształt struktur motywicznych wiąże się ściśle ze sposobem traktowania tekstu — sylabicznym i melizmatycznym.W sylabicznym traktowaniu tekstu wyrazistość motywów jest większa niż w melizmatycznym, choć np. jednorodna rytmika i powtarzanie dźwięków w psalmodii czy recitativo secco powodują, że motywy nie rysują się zbyt jasno. Dopiero zróżnicowanie interwałowe i ryt­miczne daje tę możliwość. W sylabicznym traktowaniu tekstu motyw obejmuje jeden lub kilka wyrazów (trzeba więc uwzględnić scalającą siłę słowa). Dobrze zarysowane motywy podkreślają wagę niektórych słów.Melizmatyka osłabia współgranie tekstu z muzyką. W melizmatach wielodźwiękowych powstają często motywy oparte na poszczegól­nych sylabach, następuje zatem rozbicie słowa. W bardzo szeroko rozwiniętych melizmatach na jednej sylabie powstaje większa ilość motywów.

FORMOWANIE FRAZ

Formowanie fraz, zdań i okresów wiąże się nie tylko z treścią i wyrazem tekstu, ale i jego budową. Wpływają tu takie czynniki, jak: budowa zwrotkowa i stychiczna, rozmiary i ilość wersów, średniówka (cezura) i  rym, a także refren. Ogólnie można powiedzieć, że symetryczność w budowie wiersza sprzyja powstawaniu symetrycznych struktur muzy­cznych, zaś niesymetryczność budowy wiersza — niesymetryczności struktur muzycznych. W utworach wokalnych pojawiają się częściej frazy motywicznie zróżnicowane. Ich rozmiary zależą od rozmiarów wersów i tempa. Zdaniu muzycznemu odpowiadają na ogół dwa wersy tekstu poetyc­kiego, czasem — jeden wers większych rozmiarów. Nierówne roz­miary zdań wiążą się z nierównymi rozmiarami fraz, spowodowanymi powtarzaniem słów lub całego wersu, lub nierównymi rozmiarami wersów.

POLIFONIA NIE SPRZYJA SYMETRII

Polifonia nie sprzyja symetrii fraz i zdań, a powstające na skutek czynnika ewolucyjnego struktury większe od frazy powinny być określane fazami. Motyw, frazę, zdanie spotykamy w większości gatunków muzycznych niezależnie od zasad kształtowania i archite- ktoniki. Budowa okresowa łączy się przede wszystkim z systemem dur-moll. W muzyce wokalnej ma szerokie zastosowanie. W pieśni ludowej od­znacza się prostotą, w utworach artystycznych ulega rozwinięciu. Naj­częstszy typ formy tworzy budowa okresowa związana z dystychem (przy powtórzeniu obydwu lub pierwszego wersu, lub części wersu) lub zwrotką czterowersową (bez konieczności powtórzeń).

SPECJALNY RODZAJ STRUKTURY

Okres często wykazuje rozmiary ośmiotaktowe (4 + 4), ale nader często spotykamy inne struktury, np. 3 + 3, i niesymetryczne układy zdań w wyniku powtórzeń słów, wersów. Niekiedy frazy przypadające na wersy rymo­wane bywają spokrewnione motywicznie. Specjalnym rodzajem struktu­ry okresowej jest taka budowa, w której następnik pełni rolę refrenu. Refren często prowadzi do rozbudowy zwrotki czterowersowej. Wystę­puje wówczas jako samodzielny współczynnik formy i staje się częścią dodaną do zwrotki czterowersowej. Rozbudowuje się wtedy także forma muzyczna. Zwrotki pięcio- i sześciowersowe prowadzą często do bu­dowy ABA. Teksty prozaiczne nie sprzyjają budowie okresowej, chociaż w klasycyzmie na skutek założeń stylistycznych często spotykamy okre­sowość także i w przypadku zastosowania prozy.