//////

Miesięczne archiwum: Kwiecień 2012

NIETYPOWE UKŁADY CYKLU SONATOWEGO

Chodzi tu o odstępstwa od klasycznego układu, które mogą polegać na:układzie trzyczęściowym bez części wolnej, a z formą taneczną, np. menuetem, innej ilości części niż trzy lub cztery o przedstawionym następstwie, innej kolejności poszczególnych ustępów, np. cz. I w wolnym tempie w Sonacie cis-moll op. 27 nr 2 L. van Beethovena, temat z waria­cjami jako I cz. Sonaty A-dur KV 331 W. A. Mozarta,braku formy sonatowej, np. w Sonacie F-dur op. 54 L. van Beetho- vena cz. I to swobodna forma wariacji, cz. II to rondo, wyeksponowaniu czynnika programowego, np. w L. van Beethove- na Sonacie Es-dur op. 81 a (oraz w symfoniach VI i IX).Wyżej wymienione zjawiska występujące na gruncie cyklu sonatowego świadczą o poszukiwaniu coraz to nowych środków wyrazu emocjonal­nego.

SONATA W KLASYCZNEJ MUZYCE KAMERALNEJ

Spośród bogatej literatury kameralnej w okresie klasycyzmu na czoło wysuwają się: sonata na skrzypce i fortepian, trio fortepianowe i kwartet smyczkowy. W tych gatunkach dochodzi do rozbudowy niektórych współ­czynników formy dzięki możliwościom, jakie daje rozszerzony aparat wykonawczy, same zaś założenia formalne sonaty i formy sonatowej pozostają bez zmian. BSonata na skrzypce i fortepianNa ogół obie partie współdziałają ze sobą, tzn. jeżeli w jednym miejscu któraś z partii dominuje, to w dalszym ciągu następuje zamiana ról (do rzadkości należy zjawisko niesamodzielności partii skrzypiec w całej sonacie lub którymś z jej ustępów). Doprowadza to do rozbudowy współczynników formy sonatowej.

TRIO FORTEPIANOWE

Nieraz w partii fortepianu pojawia się rodzaj kontrapunktu do linii melodycznej skrzypiec i na odwrót. Bardzo często stosowana jest korespondencja motywiczna względnie uzupełnianie się przebiegu tematy­cznego w obu partiach. Jeżeli korespondencja obejmuje całe frazy, mówimy o  dialogowaniu. Skrzypce niekiedy wytrzymują dźwięki, które mają znacze­nie głosu uzupełniającego i spełniają rolę dynamiczną lub kolorystyczną. We wcześniejszych triach najmniej uprzywilejowanym instrumentem jest wiolonczela, która głównie zdwaja linię basową partii fortepianu. Podobną rolę często spełniają też skrzypce. Na ogół jednak skrzypce są bardziej aktywne w prowadzeniu materiału tematycznego. Śledząc rozwój muzyki kameralnej w okresie klasycyzmu — w tym tria fortepianowego — obser­wujemy stopniowe usamodzielnianie się partii wiolonczeli i dążenie do równorzędnego traktowania poszczególnych instrumentów, które współ­działają ze sobą na przestrzeni całego utworu. Proces ten wyraźnie zapoczątkowuje w swoich triach L. van Beethoven.

KWARTET SMYCZKOWY

Większe zainteresowanie kwartetem smyczkowym zaznacza się ok. po­łowy XVIII w. i łączy się z domowym muzykowaniem. Szczególną rolę w tym zakresie odegrali kompozytorzy szkoły mannheimskiej i klasycy wiedeńscy. Kwartet przeznaczony jest na cztery instrumenty solowe: dwoje skrzypiec, altówkę i wiolonczelę. Wykorzystuje skalę, rejestry, fa­kturę i możliwości techniczne każdego instrumentu jako środki uzyskania określonego wyrazu. To, że kwartet przeznaczony jest na cztery instru­menty solowe nie powoduje konieczności podkreślania samodzielności wszystkich instrumentów na przestrzeni całej formy. Rola poszczególnych instrumentów zmienia się w trakcie utworu. Raz jeden instrument pro­wadzi podstawową linię melodyczną, a pozostałe mu akompaniują, speł­niają rolę kolorystyczną lub akcentują punkty węzłowe, innym razem schodzi on na dalszy plan.

Archiwa

Bookmarks