//////

Miesięczne archiwum: Sierpień 2012

WZORY W PRZESZŁOŚCI

Kierunek ten poszukiwał wzorów w przeszłości dalszej i bliższej, stąd sonata dwu­dziestowieczna nie jest sonatą w sensie klasycznym, lecz nawiązuje do założeń formalnych sonaty z różnych epok: baroku, klasycyzmu, roman­tyzmu. Z klasycznej formy sonatowej pozostaje często jedynie dualizm tematyczny i technika przetworzeniowa. Swobodzie w traktowaniu formy sprzyjała głównie emancypacja takich elementów, jak harmonika, rytmika (a często osłabienie roli melodyki), agogika i położenie nacisku na walory brzmieniowe kompozycji. Wszystko to spowodowało luźniejsze traktowanie formy i jej poszczególnych współczynników, a tym samym sprawiło, że sonata XX w. nie jest tworem jednolitym, lecz cechuje ją znaczne zróżni­cowanie formalne.

ROZWÓJ SONATY W XX WIEKU

Ogólnie w rozwoju sonaty XX w. można wyróżnić następujące kierunki:  Sonata impresjonistyczna, np. Sonata na skrzypce i fortepian C. De- bussy’ego, w której największe odchylenia dotyczą pierwszego ustępu:    na pierwszy plan wysuwa się czynnik brzmieniowy, co osłabiło wy­razistość tradycyjnych współczynników formy,   brak jest przetworzenia, w jego miejsce pojawia się nowy materiał, który jest wyrazem kontrastu i namiastką brakującego tematu prze­ciwstawnego,punkt ciężkości spoczywa na partii fortepianu, na figuracji mającej znaczenie kolorystyczne,   pojawia się część scherzando (jedyne nawiązanie do sonaty klasycznej),  w finale wykorzystany jest materiał pierwszego ustępu.Sonata będąca skrzyżowaniem założeń sonaty neoromantycznej i impre­sjonizmu, np. HI Sonata fortepianowa K. Szymanowskiego.

UTWÓR JEDNOUSTĘPOWY

Jest w zasa­dzie utworem jednoustępowym, ale ze względu na agogikę można w niej wyróżnić cztery części: 1. Aiiegro, 2. wolną ABA, 3. Scherzo AA1, 4. Finał fuga na motywach I części. Jej brzmieniowość jest impresjonistyczna. Sonata nawiązująca do form późnego baroku, np. Sonata fortepiano­wa I. Strawińskiego, gdzie podstawą jest snucie motywiczne i faktura polifoniczna.  Sonata, w której na pierwszy plan wysuwa się czynnik rytmiczny i    brzmieniowy (osłabienie roli melodyki). Są to utwory typu motorycz- nego, np. Sonata fortepianowa B. Bartoka, gdzie istotne w kształtowa­niu formy są zmiany metryczne, rytmiczne, agogiczne i brzmieniowe.  Sonata oparta na technice dodekafonicznej. W XX w. słabnie zainteresowanie formą symfonii, niemniej utrzymuje się ona w twórczości wielu kompozytorów, głównie reprezentujących kierunek neoklasyczny.

SYMFONIA REPREZENTOWANA

Tworzą oni podobne typy symfonii, co w romantyzmie, opie­rając się na najnowszych zdobyczach warsztatu kompozytorskiego.Symfonia reprezentowana jest np. w twórczości: S. Prokofiewa, J. Hart- manna, D. Milhauda, A. Honeggera, D. Szostakowicza, D. Kabalewskiego, O. Messiaena. Symfonie programowe pisali: A. Skriabin (np. iii Symfonia „Boski poemat’), P. Hindemith (Mathis der Mahler i Harmonia świata), A. Honneger {IV Symfonia „Radości bazyiejskie”, iii Symfonia „Liturgicz- na”), D. Szostakowicz {VII Symfonia „Leningradzka’). 2 typem symfonii wokalno-instrumentalnej spotykamy się np. u I. Strawińskiego {Symfonia psalmów), B. Brittena {Symfonia wiosenna) i K. Szymanowskiego {III Sym­fonia). Nowym gatunkiem jest symfonia kameralna, reprezentowana przez np. Symfonię kameralną A. Schónberga i Symfonię op. 21 A. Weberna.