//////

Miesięczne archiwum: Wrzesień 2012

WPŁYW MUZYKI PROGRAMOWEJ

W miejsce ustępu powolnego pojawia się u Chopina w Sonacie b-moll marsz żałobny,   finał wykazuje niekiedy znaczne spotęgowanie ruchu na wzór per- petuum mobile, np. w Sonacie C-dur op. 24 C. M. Webera, Sonacie b-moll op. 35 F. Chopina. W obu przypadkach panuje jednorodny ruch rytmiczny. Wpływ muzyki programowej uwidacznia się u F. Liszta, a później także u A. Skriabina. Szczególnie chodzi tu o oddziaływanie poematu sym­fonicznego. W Sonacie fortepianowej h-moll Liszta widać to w.  skłonności do jednoustępowej budowy; ślady cykliczności przejawia­ją się w zmianach agogicznych (wstęp, trzy części, koda), koncentracji materiału tematycznego, który staje się podstawą dla całości i przypomina tzw. motywy przewodnie. Nawiązanie do tradycji klasycznych widać w twórczości J. Brahmsa — reprezentuje on tzw. kierunek neoklasyczny.

WYKORZYSTANIE ZDOBYCZY

Wykorzystanie zdobyczy harmoniki wagnerowskiej w sonacie reprezen­tuje M. Reger — zaciera się różnica pomiędzy harmoniką ekspozycji a harmoniką przetworzenia na skutek stosowania dalszych odniesień funkcyjnych już w samym temacie. Repryza wobec rozbudowy odnie­sień funkcyjnych staje się miejscem nowych napięć. Dla stabilizacji harmoniki stosowane są nuty pedałowe. Symfonia romantyczna rozwija się w kilku kierunkach. Już u L. van Beethovena znajdujemy wszystkie wątki genetyczne typowe dla symfonii romantycznej, łącznie z symfonią programową i wokalno-instrumentalną. Wzrasta jeszcze bardziej znaczenie faktury instrumentalnej, która w sym­fonii wiąże się z techniką instrumentacyjną, decydującą o właściwościach formy, jej rozczłonkowaniu i cechach wyrazowych.

SYMFONIE W ROMANTYZMIE

W romantyzmie symfonie pisali: F. Schubert, F. Mendelssohn-Bartholdy, R. Schumann, J. Brahms, A. Bruckner, A. Dvorak, P. Czajkowski. Cha­rakterystyczna jest dla twórczości tych kompozytorów — podobnie zresz­tą jak dla Beethovena — tendencja do rozbudowy aparatu orkiestrowego oraz niektórych współczynników formy sonatowej. Temat wydłuża się 0      w toku narastania staje się coraz bardziej masywny. Jest tworem na wskroś polimorficznym. Częściej też dochodzi do ujednolicania cyklu przez powiązanie tematyczne części (np. IV Symfonia d-moll Schu­manna, Symfonia IV, V i VI Czajkowskiego). Nowymi zjawiskami są: wprowadzenie walca w miejsce scherza (w V Symfonii Czajkowskiego), wykorzystanie melodii ludowych w tematach (np. w Symfonii „Z Nowego Świata” Dvoraka, w finale IV Symfonii Czajkowskiego).

TWÓRCA SYMFONII PROGRAMOWEJ

Twórcą symfonii programowej jest H. Berlioz. Jego Symfonia fantasty­czna składa się z pięciu części i zbudowana jest na wzór rozbudowanej symfonii klasycznej. Każda z części ma tytuł: I część Marzenia, namięt­ności, II część Bal, III część Scena na wsi, IV część Marsz na stracenie, V część Sabat czarownic. Komentarz, który poprzedza partyturę, sam kompozytor nazwał programem. Czynnikiem jednoczącym poszczególne części jest temat główny pierwszego ustępu. Jest to temat ukochanej  idee fixe, motyw przewodni całej symfonii, przyjmujący w zależności od zmieniającej się treści różny kształt.W romantyzmie spotykamy symfonie, w których program nie jest wyraź­nie podany, a jednak wykazują one pewne cechy programowe.

W NAWIĄZANIU DO UTWORU POETYCKIEGO

Na przy­kład R. Schumann w l Symfonii nawiązał do utworu poetyckiego. Inspi­racją do jej powstania był wiersz Bóttgera i od niego też utwór otrzymał nazwę Symfonia „Wiosenna”. Pierwotnie części symfonii miały nosić ty­tuły. O programowym nastawieniu P. Czajkowskiego w IV Symfonii do­wiadujemy się z jednego z listów do N. von Meck, gdzie kompozytor zamieścił komentarz do swego dzieła.Obie symfonie Liszta {„Faustowska” i „Dantejska”) są utworami progra­mowymi, powstałymi z inspiracji dziełami literackimi. Liszt wprowadził tu wokalno-instrumentalne finały przełamując (śladami Beethovena) instru­mentalną formę symfonii.Symfonię wokalno-instrumentalną spotykamy w twórczości F. Mendels- sohńa-BarthoId/ego {ii Symfonia B-dur „Hymn pochwalny”) i G. Mahlera    najwybitniejszego przedstawiciela tego typu symfonii.