//////

Miesięczne archiwum: Listopad 2012

SONATA KLASYCZNA

Zajmuje czołowe miejsce wśród form cyklicznych. Obejmuje swym za­sięgiem muzykę klasyczną, romantyczną i nowszą. Występuje na gruncie muzyki solowej, kameralnej i orkiestrowej, przyjmując w zależności od aparatu wykonawczego różne nazwy: sonata na fortepian, na skrzypce i     fortepian, trio, kwartet, kwintet, symfonia. Wykazuje pewien stały układ: I część: Allegro — forma sonatowa, II część: Adagio (lub inne wolne tempo) — o różnej budowie (np. forma ABA lub wariacyjna), III część: Menuet w tempie umiarkowanym, od czasów Beethovena  Scherzo,  IV część: Finale — o różnym ukształtowaniu formalnym (najczęściej w formie ronda), z reguły w tempie szybkim lub bardzo szybkim.

 

W TERMINOLOGII ZWIĄZANEJ Z SONATĄ KLASYCZNĄ

W terminologii związanej z sonatą klasyczną należy rozróżnić następu­jące pojęcia:Sonata — utwór cykliczny, dla którego ustalona jest obecność formy so­natowej jako najczęściej pierwszego ustępu.Forma sonatowa — budowa pojedynczego utworu lub jakiegoś ustępu utworu cyklicznego, której istotą jest dualizm tematyczny i technika prze­tworzeniowa (praca tematyczna).Allegro sonatowe — utwór lub część utworu utizymana w formie sonatowej iszybkim tempie; u wielu autorów allegro sonatowe jest synonimem formy sonatowej, co nie jest ścisłe, gdyż forma sonatowa — w przeciwieństwie do allegra sonatowego — stanowić może także podstawę utworów w wol­nych tempach.Forma sonatowa. Niemal z reguły pierwszy ustęp cyklu sonatowego napisany jest w tzw. formie sonatowej. Krystalizacja formy sonatowej dokonała się w II poło­wie XVIII w. w kilku szkołach: kompozytorzy włoscy wykształcili allegro sonatowe oparte na tematach kantylenowych — przejął to Mozart; w szkole mannheimskiej wprowadzono kontrasty dynamiczne.

WAŻNA ROLA

Ważną rolę odegrała też technika koncertowania (solo-tutti). Pełną postać otrzymała forma sonatowa w twórczości Haydna i Mozarta. Dwuczęściowość formy sonatowej utrzymała się do końca XVIII w. i opierała się na dwóch repetycjach: po ekspozycji i po przetworzeniu z repryzą. Pod koniec XVIII w. zaczęto pomijać drugą repetycję, a od Beethovena także i pier­wszą, co stało się zasadą w XIX w.Podczas gdy ustępy sonaty barokowej wykazywały jednolitość materiału motywicznego, a ich forma polegała na rozwijaniu pewnego wątku melo­dycznego bądź na zasadzie szeregowania odcinków, to w sonacie kla­sycznej występuje kontrast tematyczny, przejawiający się w tzw. dualiz­mie tematycznym.Forma sonatowa (omawiana w tym rozdziale na przykładach sonaty fortepianowej) rozpada się na trzy ogniwa: ekspozycję, przetworzenie i      repryzę.

 

Archiwa

Bookmarks