//////

Miesięczne archiwum: Marzec 2013

USTĘPY ŚRODKOWE

Sonaty czteroczęściowe posiadają dwa ustępy środkowe:jako drugą część — ustęp utrzymany w tempie wolnym,  jako trzecią część — menuet lub scherzo.Czasami kolejność tych części ulega przestawieniu.Powolna część cyklu sonatowego stanowi kontrast w stosunku do I czę­ści i jest wyrazem uspokojenia. Pod względem formalnym może wyko­rzystywać różne układy: Forma trzyczęściowa typu ABA, o budowie okresowej, często z zasto­sowaniem techniki wariacyjnej (np. Andante quasi un poco adagio z Sonaty C-dur KV 309 W. A. Mozarta). Forma wariacyjna, czasami krzyżująca się z formą sonatową. Zachodzi wówczas dualizm tematyczny, ale w dalszym przebiegu nie ma właści­wej pracy tematycznej. Przekształcenia typu ornamentalnego świadczą o tym, że chodzi o technikę wariacyjną, a nie o pracę tematyczną(forma wariacji pojawia się np. w li cz. Sonaty op. 14 nr 2 L. van Beethovena).

SKRÓCONA FORMA SONATOWA

Forma sonatowa lub skrócona forma sonatowa. Wówczas opuszczone jest przetworzenie, w jego miejsce pojawia się zwykle łącznik nieraz szerzej rozbudowany, operujący nowym materiałem melodyczno-harmo- nicznym i poddawany zabiegom ewolucyjnym, w związku z czym spra­wia wrażenie przetworzenia. Jego związek z materiałem ekspozycji jest luźny (np. Adagio moito z Sonaty c-moll op. 10 nr 1 L. van Beethovena).Monotematyczna forma sonatowa (wczesne sonaty klasyczne).Dwuczęściowa forma typu barokowego, rozwijana ewolucyjnie (np. Adagio z Sonaty C-dur Hob. XVI/35 J. Haydna). Układy rondowe .(np. Andante grazioso z Sonaty G-dur op. 31 nr 1 L. van Beethovena).

TRZECI USTĘP CYKLU

Trzeci ustęp cyklu sonatowego, menuet lub scherzo, ma na ogół pro­stsze ujęcie formalne. Utrzymany jest w tempie umiarkowanie szybkim lub szybkim, z charakterystyczną ostrą rytmiką. Część ta opiera się zwykle na trzyczęściowym schemacie formalnym ABA z triem pośrodku, z okresową budową poszczególnych odcinków. Czasami jednak spoty­kamy bardziej kunsztowne środki techniki kompozytorskiej, szczególnie w scherzu, np. technikę imitacyjną. W trzyczęściowym układzie cyklu sonatowego menuet lub scherzo zostają opuszczone. Zastąpienie części wolnej przez menuet lub scherzo jest zjawiskiem wyjątkowym (menuet jako druga część występuje np. w sonatach J. Haydna: Es-dur Hob. XVI/28 i h-moll Hob. XVI/32).