//////

Miesięczne archiwum: Maj 2013

SPOSÓB KSZTAŁTOWANIA ŁĄCZNIKA

Pod względem wyrazowym łączniki są przebiegami izomorficznymi (jed­nolity materiał) lub polimorficznymi (materiał zróżnicowany, myśl pobo­czna, elementy ruchu). Sposób kształtowania łącznika zależy często od struktury tematu. Łącznik albo ma cechy odprężenia, albo prowadzi do spotęgowania napięcia. Jeżeli opiera się na materiale motywicznym I te­matu (który często przetwarza), teoretycy niekiedy określają go mianem „twór funkcyjny tematu”.Temat przeciwstawny. Przeciwstawność tematu !l wyraża się przede wszystkim w kontraście tonacyjnym. Harmonika funkcyjna rozporządza ol­brzymim zasobem środków harmonicznych. Na ogół jednak w sonatach durowych temat II pojawia się w tonacji dominanty; w molowych — w pa- ralelnej tonacji durowej.

STOSUNKI HARMONICZNE

Oczywiście zachodzą też inne, bardziej skompli­kowane stosunki harmoniczne. Pomiędzy obydwoma tematami zachodzi kontrast wyrazowy, będący wy­nikiem odpowiedniego kształtowania poszczególnych elementów muzy­cznych, szczególnie melodyki. Spora ilość ekspozycji charakteryzuje się dynamicznym tematem l i lekkim lub kantylenowym tematem II. Nie jest to rzecz jasna obowiązująca reguła. Przy określaniu kontrastów w ekspozycji należy też brać pod uwagę łącznik. Często bowiem temat II przeciwstawia się łącznikowi, a nie tematowi I.Zakończenie — epilog (grupa końcowa) — utrzymane jest w tonacji tematu II. Ma zwykle złożoną budowę. Może składać się z odcinków łącznikowych (łącznik po temacie II) i tematycznych (tzw. myśl końcowa), operować nowym materiałem albo wcześniej ukazanym (tematu I lub II, lub łącznika).

NAWIĄZANIE DO WCZEŚNIEJSZYCH FRAGMENTÓW

Nawiązanie do wcześniejszych fragmentów ekspozycji po­lega np. na wykorzystaniu motywu czołowego lub charakterystycznej rytmiki. Umiejscowienie tych motywów w epilogu bywa różne. Ostatni współczynnik ekspozycji nieraz odgrywa ważną rolę w przetworzeniu (np. w Sonacie F-dur op. 10 nr 2 L. van Beethovena motyw końcowy eks­pozycji wykorzystany jest w przetworzeniu). W epilogu ogniskują się często nagromadzone energie, w które obfitowały tematy i łącznik, lub następuje wygasanie nagromadzonych energii i osłabienie charakteru dynamicznego. Uwaga: niekiedy kompozytor operuje w ekspozycji trze­ma tematami, np. L. van Beethoven w I cz. Sonaty F-dur op. 10 nr 3 i    I cz. Sonaty C-dur op. 2 nr 3.

PRZETWORZENIE

Przetworzenie. Jego istotą jest przekształcanie, przerabianie materiału ekspozycji (głównie tematycznego) i ukazywanie tych przekształceń w jak najkunsztowniejszej szacie harmonicznej. Cechuje je zatem bogactwo środków harmonicznych, liczne procesy modulacyjne. Zaczyna się zwykle w tonacji, w której skończyła się ekspozycja, w tonacji jednoimiennej lub bardziej odległej. Niekiedy rozpoczyna się identycznie jak ekspozycja. Decydującą rolę odgrywa praca tematyczna, do której służą najrozmait­sze środki modyfikujące wszystkie elementy muzyczne łącznie z fakturą utworu. Kompozytor może stosować wręcz cytaty materiału tematycznego lub od niego się oddalać (nawet tak, że związek z nim jest słabo widoczny).