//////

Miesięczne archiwum: Czerwiec 2013

WAŻNA ROLA

Ważną rolę odegrała też technika koncertowania (solo-tutti). Pełną postać otrzymała forma sonatowa w twórczości Haydna i Mozarta. Dwuczęściowość formy sonatowej utrzymała się do końca XVIII w. i opierała się na dwóch repetycjach: po ekspozycji i po przetworzeniu z repryzą. Pod koniec XVIII w. zaczęto pomijać drugą repetycję, a od Beethovena także i pier­wszą, co stało się zasadą w XIX w.Podczas gdy ustępy sonaty barokowej wykazywały jednolitość materiału motywicznego, a ich forma polegała na rozwijaniu pewnego wątku melo­dycznego bądź na zasadzie szeregowania odcinków, to w sonacie kla­sycznej występuje kontrast tematyczny, przejawiający się w tzw. dualiz­mie tematycznym.Forma sonatowa (omawiana w tym rozdziale na przykładach sonaty fortepianowej) rozpada się na trzy ogniwa: ekspozycję, przetworzenie i      repryzę.

 

SKŁAD EKSPOZYCJI

Na ekspozycję składają się:temat I, czyli główny,   łącznik do tematu II,  temat II, czyli temat przeciwstawny,   zakończenie, czyli epilog.Czasami temat i poprzedzony jest powolnym wstępem.Temat główny utrzymany jest w tonacji zasadniczej. Nie zawsze kończy się zdecydowanie, czasem przechodzi bezpośrednio w łącznik. Struktury tematyczne przybierają rozmaite postacie zarówno w budowie formalnej jak i w kształtowaniu poszczególnych elementów muzycznych, zwłaszcza harmoniki. Wielorakie sposoby formowania materiału muzycznego pro­wadzą w efekcie do zróżnicowań wyrazowych tematu głównego.  Pod względem formalnym spotykamy tematy wykazujące skłonności do podziału na odcinki typowe dla budowy okresowej jak również takie, które nie mają nic wspólnego z okresowością.

WIELOCZĘŚCIOWE TEMATY

Te pierwsze często łączą się z układem dwu- lub trzyczęściowym (aba), z możliwością pojawienia się między częściami wewnętrznego łącznika. Te drugie są wyrazem tendencji do ukształtowań ewolucyjnych. Istnieją też tematy cechujące się kunsztownym operowaniem pojedynczymi motywami na podłożu określonej struktury harmonicznej i przy odpowiednim traktowaniu fa- kturalnym środków wykonawczych. Wieloczęściowe tematy są typowe dla rozbudowanych sonat. Jeżeli poszczególne części tematu nabierają samodzielnego znaczenia, wówczas mamy do czynienia z tzw. grupą tematyczną (głównie w symfonii, często w muzyce romantycznej).  Pod względem harmonicznym obok prostych odniesień występują skom­plikowane relacje harmoniczne. Czynnik harmoniczny przenika czasami także linię melodyczną (tematy oparte na rozłożonych trójdźwiękach i   akordach).

POD WZGLĘDEM WYRAZOWYM

Pod względem wyrazowym wyróżniamy m. in.:Łącznik  jest to część utworu występująca między tematami. Może być spokrewniona z tematem lub posiadać własne oblicze. Rozmiarami sięga od kilku taktów do szeroko rozbudowanych odcinków. Spotykamy się tu z wielką rozpiętością różnych struktur. W muzyce klasycznej rozbudo­wane łączniki występują rzadziej niż w muzyce romantycznej. W dużych łącznikach da się wyróżnić myśl poboczną oraz myśl końcową, z reguły charakteryzującą się wzmożonym ruchem, a czasami tylko jeden z tych odcinków. Łącznik spełnia ważną rolę pod względem harmonicznym, przeprowadza bowiem modulację do tonacji tematu II.