//////

Miesięczne archiwum: Wrzesień 2013

PRELUDIUM POLIFONICZNE

Preludium polifoniczne.Istnieje obok preludium figuracyjnego. Jest zazwyczaj częścią wstępną fugi. W preludium polifonicznym mają zastosowanie najrozmaitsze środki polifoniczne, od prostego, swobodnego kontrapunktowania, przez imita­cję, aż do kontrapunktu podwójnego. O tym, jak różne ukształtowania miewa preludium, można się przekonać studiując preludia z Das wohl­temperierte Klavier J. S. Bacha. Oto kilka przykładów: preludia B-dur i c-moll z I tomu — główną rolę odgrywa w nich figuracja, ale są one zbliżone do toccaty poprzez recytatywy i elementy akordowe; drugą część Preludium Cis-dur z II tomu stanowi fugato; Preludium A-dur z tomu jest w formie trzygłosowej inwencji; Preludium Es-dur z I tomu składa się z dwóch części — pierwszą stanowi właściwe preludium (t. 1-24), druga jest dwutematową fugą .

PRZYGRYWKA CHORAŁOWA

Istota tej formy polega na zestawieniu melodii zaczerpniętej z chorału, ujętej w długie wartości rytmiczne (jako cantus firmus), z głosami kon­trapunktującymi, stosującymi swobodną (rzadziej ścisłą) imitację lub te­chnikę wariacyjną. Melodia chorałowa występuje tylko w jednym głosie, ale może przechodzić też do innych głosów. Kompozytorzy epoki baroku dość często posługiwali się imitacją kanoni­czną w głosach kontrapunktujących lub w eksponowaniu melodii chora­łowej. W wypadku, gdy chorał staje się tematem fugi, mamy do czynienia z fugą chorałową. Rozbudowane przygrywki chorałowe otrzymują nazwę fantazji chorałowej.

TOCCATA POLIFONICZNA

Istnieje obok toccaty figuracyjnej; wykorzystuje w zasadzie wszystkie środki techniki polifonicznej z uprzywilejowaniem jednak swobodnej imi­tacji. Na gruncie toccaty można się spotkać z przejawami trzyczęścio- wości: części skrajne — figuracyjne, środkowa — polifoniczna (np. w twórczości C. Merulo). Toccata bywa też często utworem wieloczę- ściowym, gdzie części figuracyjne i polifoniczne przeplatają się wzajem­nie, a na początku utworu, podobnie jak w toccacie figuracyjnej, pojawiają się zwarte akordy (np. u M. Rossiego). Toccatę wieloczęściową najszerzej rozwinął D. Buxtehude. W toku utworu szeregowane są części figuracyjne i imitacyjne, osiągające rozmiary fugi. Wieloczęściową toccata przechodzi niekiedy w rozbudowany utwór cykliczny, składający się z kil­ku ustępów o kolejności: pierwszy ustęp — figuracyjny, drugi — imita- cyjny w postaci fugata, a nawet fugi, trzeci — tempo wolne adagio, czwarty — fuga (np. niektóre toccaty J. S. Bacha).

Archiwa

Bookmarks