//////

Miesięczne archiwum: Marzec 2014

BARDZIEJ RADYKALNE ZMIANY

Zmiany bardziej radykalne są wynikiem swobodnego traktowania kierunku ruchu melodii, prowadzą do poważnych zmian w strukturze interwałowej, a nawet powodują całkowite odejście od pierwotnej linii melodycznej tematu. Przekształ­cenia takie prowadzą również do zmian w budowie motywów czy fraz (np. zamiast fraz dwutaktowych wprowadzone są motywy czy figury jednotaktowe). Wówczas czynnikiem wiążącym daną wariację z tema­tem jest zwykle plan harmoniczny. Przesunięcie akcentów.  Zmiany metrum — do tych zmian często prowadzą przesunięcia akcen­tów.  Zmiany harmoniczne — zmiany trybu, struktury akordów i odniesień funkcyjnych, stosowanie dźwięków obcych; prowadzą także do zmian melodycznych.Zmiany agogiczne i dynamiczne — współdziałają najczęściej ze zmia­nami rytmicznymi, odnoszą się zazwyczaj do kolejnych wariacji.

ZMIANY KOLORYSTYCZNE

Zmiany kolorystyczne — środki z zakresu wszystkich elementów mu­zycznych przy odpowiednim współdziałaniu są niewątpliwie środkami kolorystycznymi. Również zmiany faktury przyczyniają się do zmian kolorystycznych. Im bardziej urozmaicona i zróżnicowana obsada, tym większe są możliwości kształtowania i zmiany barwy.Środki polifoniczne — dodanie do melodii głosu kontrapunktującego, stosowanie imitacji lokalnie (zwykle jest to imitacja inicjalna, na począt­ku danej wariacji) lub formotwórczo (np. w postaci kanonu, fugata, fugi najczęściej na końcu formy).Forma wariacyjna może rozwijać się:   jako temat z numerowanymi wariacjami, kolejno po sobie następują­cymi, z których każda stanowi zamkniętą całość zakończoną kadencją   w sposób ciągły — poszczególne wariacje przechodzą bezpośrednio jedna w drugą, tak, że niekiedy trudno uchwycić, gdzie kończy się jedna a zaczyna następna (głównie wariacyjne formy ostinatowe).

POSZCZEGÓLNE WARIACJE

Poszczególne wariacje zestawiane są na zasadzie kontrastu. Czasami ma miejsce kumulowanie kilku wariacji w jedną wyrazową i strukturalną całość — powstają wówczas tzw. grupy wariacji, np.:I        wariacja — figuracja prawej ręki,II      wariacja — figuracja lewej ręki,III      wariacja — figuracja obu rąk, tworzą grupę wariacji figuracyjnych.W kolejnych wariacjach można zauważyć pewną logikę w narastaniu komplikacji, np. technicznych, fakturalnych itp. Ostatnia wariacja często jest szerzej rozbudowana, tworzy rodzaj kody, a nawet finału — wypo­sażona bywa w elementy popisowo-wirtuozowskie. Końcowa wariacja często też przybiera postać fugi. W XIX w. ustalił się zapoczątkowany przez Beethovena trójfazowy układ przebiegu formy: introdukcja, szereg wariacji, finał.

CYKLICZNE FORMY INSTRUMENTALNE

Formy cykliczne powstają przez zestawienie obok siebie utworów, które mogą istnieć samodzielnie (tańce, marsze, scherza, preludia, fugi, ronda, wariacje, utwory liryczne i programowe), lecz w cyklu stają się jego ogniwami spełniającymi określone zadania w ramach większej koncepcji architektonicznej dzieła. Niektóre formy, np. rondo i forma sonatowa, szczególnie dogodnie rozwijają się w ramach cyklu, inne, jak np. scherzo, dzięki wydostaniu się poza układ cykliczny. Oprócz tego cykl wchłonął też formę, która sama w sobie w istocie jest cyklem — temat z wariacjami.