//////

Miesięczne archiwum: Grudzień 2014

ILOŚĆ IMITOWANYCH MELODII

Ilość imitowanych melodii — jeżeli mamy do czynienia z imitacją dwóch linii melodycznych, to taki kanon bez względu na ilość głosów nazywamy podwójnym, jeżeli trzech — potrójnym itd. (głównie w muzyce wokalnej), właściwości tonalne — np. w XVII w. powstał kanon okrężny {per tonos) przechodzący przez różne tonacje, zakończenie kanonu — czy ma miejsce stopniowe wygasanie głosów, czy imitacja została przerwana dla utworzenia zwrotu kadencyjnego.Kanony skomplikowane należą do wyjątków. Najczęściej spotykana jest imitacja w ruchu prostym w unisonie lub oktawie. Takie proste kanony występują na całej przestrzeni rozwoju muzyki. Odmianą kanonu proste­go jest kanon kołowy (rota), w którym melodię można powtarzać bez ograniczeń. Takim utworem jest 6-głosowy kanon angielski Summer is icumen in z początku XIV w.

FUGA

Fuga powstała w XVII w. z takich form imitacyjnych, jak ricercar, fantazja, tiento, capriccio, canzona, różniących się właściwie tylko nazwami. Za­łożenia formalne fugi opierają się na środkach polifonicznych i skrystali­zowanym ok. połowy XVIII w. systemie funkcyjnym dur-moll. Ilość głosów w fudze waha się od 2 do 6. Na imitacji ścisłej opierają się głównie te odcinki fugi, w których pojawia się temat, oraz te, gdzie jako jej fragment użyty jest kanon. Łączniki zaś i epizody czasami w ogóle nie korzystają z imitacji. Fuga może być utworem instrumentalnym lub wokalnym, sa­modzielnym lub połączonym z preludium, toccatą, fantazją, lub wcho­dzącym w skład większych utworów — suity, sonaty, symfonii, wariacji.

RYTMIKA TEMATU

Temat (dux, proposta) rozpoczyna fugę; wprowadzony jest jednogłosowo przez dowolnie wybrany głos. Powinien być łatwo uchwytny i wykazywać podatność na przekształcenia polifoniczne. Dlatego zwykle posiada tzw. motyw czołowy, tj. charakterystyczny zwrot melodyczno-rytmiczny, dzięki któremu łatwo wyszukać (usłyszeć) temat w splotach wielu głosów. Ze względu na budowę tematu rozróżniamy trzy jego rodzaje:  trzyczęściowy — andamento, składający się z czoła, ewolucji i kody,dwuczęściowy — soggetto, mający czoło i ewolucję lub czoło i kodę,jednoczęściowy — attacca, posiadający tylko czoło.Rytmika tematu może być jednorodna (zwykle w tematach jednoczęścio­wych) lub zróżnicowana (w tematach dwu- i trzyczęściowych).

DOBRZE SKONSTRUOWANY TEMAT

W budowie harmonicznej tematów fugi starano się, by wykazywały one jasną strukturę. Stąd bardzo często już w motywach czołowych wystę­puje zaakcentowanie stosunku kwartowo-kwintowego I do V stopnia skali lub odwrotnie. Istnieje też spora ilość fug, gdzie w temacie występują większe komplikacje harmoniczne, np. przez podkreślenie stosunku pnia do IV stopnia skali lub przez wprowadzenie chromatyki rozbudo­wującej odniesienia harmoniczne.Dobrze skonstruowany temat nie posiada zakończenia w dosłownym tego słowa znaczeniu, lecz nastawiony jest na dalszy bieg, z którego wyrasta kontrapunkt, tzn. głos towarzyszący odpowiedzi. Odpowiedź (comes, riposta) to głos imitujący temat, przeniesienie tematu do innego głosu.