//////

Miesięczne archiwum: Maj 2015

SCHERZO

Pierwotnie był to utwór wokalny lub instrumentalny wchodzący w skład utworów cyklicznych, np. suity. Od czasów L. van Beethovena wchodzi w skład sonaty, symfonii, gdzie zastępuje menueta. Na początku XIX w. scherzo zmienia swój wyraz z pogodnego, nieraz żartobliwego na po­ważny, a niekiedy wręcz tragiczny (np. scherza z sonat F. Chopina).Scherzo ma takt Ważną rolę odgrywa w nim rytm ćwierćnutowy, ale nie można wskazać na jakiś konsekwentnie przeprowadzony schemat rytmiczny. Pod względem formalnym dominuje budowa trzyczęściowa z triem jako częścią środkową. Czasami w scherzach stosowane są bardziej kunsztowne środki techniki kompozytorskiej np. ewolucyjne kształtowanie materiału, imitacje itp. (np. Scherzo z Sonaty C-dur op. 2 nr 3 L. van Beethovena). W romantyzmie scherzo występuje też jako samodzielny utwór (F. Schubert, F. Mendelssohn-Bartholdy, F. Chopin).W tym czasie w scherzach często stosowana jest praca tematyczna czy powroty tematu na wzór ronda. Można także obserwować krzyżowanie się scherza z innymi formami lub gatunkami, np. formą sonatową (Sche­rzo b-moll op. 31 F. Chopina), poematem symfonicznym (np. scherza sym­foniczne Uczeń czarnoksiężnika P. Dukasa, Stańczyk L. Różyckiego).

BARKAROLA

Początkowo była to pieśń w takcie § śpiewana przez weneckich gondo­lierów, stąd nieraz nazywano ją gondolierą. Utrzymana jest w umiarko­wanym tempie. Rytm akompaniamentu, mający naśladować kołysanie gondoli lub ruch wioseł, często otrzymuje postać ostinata. Głównym czynnikiem kształtującym są środki wariacyjne i ornamentalne. W XVIII i   XIX w. barkarola zdobyła dużą popularność w operze. Jako utwór fortepia­nowy pojawiła się u F. Chopina, F. Mendelssohna-Bartholdy’ego, F. Liszta. Nazwę „liryka instrumentalna” stosują Chomińscy na określenie miniatury instrumentalnej XIX w., dla której wzorem była pieśń solowa z towarzy­szeniem fortepianu, czyli liryka wokalna. Ale liryka instrumentalna była uprawiana także i później.

Archiwa

Bookmarks