//////

Miesięczne archiwum: Maj 2015

PRELUDIA

Pierwsze preludia pochodzą z okresu średniowiecza i mają nazwę preambulum lub intonatio. Są niewielkich rozmiarów i poza figuracją trudno wskazać na jakieś specyficzne właściwości formalne. Utwory takie czasem łączono w cykle porządkując je według tonacji modalnych. W XVII i XVIII w. preludium nadal stanowi wstęp do innych form, np. fugi, suity, ale zwiększają się jego rozmiary. Prezentuje typ formy ewo­lucyjnej. Preludia te mogą mieć:formę jednolitą z wyraźniejszymi wcięciami kadencyjnymi, formę dwuczęściową (opisaną powyżej; także *>• rozdz. „Suita ba­rokowa”, s. 95).W okresie klasycyzmu i romantyzmu na preludium wpływa zasada bu­dowy okresowej, dlatego niekiedy utwory tego typu przestają być wyłą­cznie figuracyjnymi, np. u F. Chopina, S. Rachmaninowa.

ZDOBYCZ ROMANTYZMU

Zdobyczą romantyzmu jest usamodzielnienie preludium, które nie musi już stanowić wstępu do innego utworu (F. Chopin, S. Rachmaninow, C. Debussy). W czasach najnowszych kompozytorzy często wracają do pierwotnej koncepcji preludium jako utworu improwizacyjnego. Często łączono preludia w cykle, także w cykle z fugami, np.. Das wohltemperierte Klavier J. S. Bacha (2 cykle po 24 preludia i fugi usze­regowane według postępu chromatycznego); 24 preludia op. 63 i 67 J. N. Hummla; 24 preludia op. 28 F. Chopina (według porządku tonacji w kole kwintowym); 24 preludia op. 38 D. Kabalewskiego; 24 preludia C. Debussy’ego; 24 preludia i fugi op. 87 D. Szostakowicza.

TOCCATA I FANTAZJA FIGURACYJNA

Wyraz toccare (łac.) oznacza „uderzać”. Pochodzenie toccaty wiąże się z instrumentami klawiszowymi. Toccata jest formą improwizacyjną, cza­sami stanowi wstęp do np. fugi, suity. Cechą charakterystyczną wcześ­niejszych, a nawet niektórych późniejszych toccat jest rozpoczęcie utworu zwartymi akordami, po których następuje przebieg figuracyjny. Toccata jest formą o przebiegu fazowym. W XVII, XVIII i XIX w. na jej kształt oddziałały inne techniki i formy, np. technika polifoniczna, forma sonatowa (np. Toccata C-dur op. 7 R. Schumanna), wariacje itp.Początkowo fantazje były utworami polifonicznymi, a nawet kanonicznymi (były jednym z etapów powstawania formy fugi). Obok nich spotykamy także fantazje figuracyjne. Można je znaleźć w muzyce lutniowej XVI i    XVII w. Fantazję figuracyjną o znamionach improwizacyjno-wirtuozow- skich spotykamy np. u J. S. Bacha (w Fantazji chromatycznej zespolonej z fugą) i u W. A. Mozarta (Fantazja c-moll z sonatą).

PROBLEMY TECHNICZNO- WYKONAWCZE

Problemy techniczno-wykonawcze wpływają na kształtowanie się formy etiudy. Z tego względu można wyróżnić etiudy, które konsekwentnie przeprowadzają tylko jeden problem techniczny, są one na ogół jednolite pod względem wyrazowym oraz etiudy, które skupiają w sobie więcej problemów technicznych, są zróżnicowane wyrazowo. W etiudzie, podobnie jak w innych formach figuracyjnych, krzyżują się najrozmaitsze typy formalne. Można więc spotkać:utwory o przebiegu fazowym (np. F. Chopin Etiuda a-moll op. 10 nr 2),  etiudy z oddziaływaniem techniki wariacyjnej (np. N. Paganini Ka­prys a-moll nr 24),etiudy z oddziaływaniem formy typu ABA (np. F. Chopin Etiuda h-moll op. 25 nr .